Kupiłeś lub odziedziczyłeś działkę ze słupem energetycznym i zastanawiasz się, czy przysługuje Ci odszkodowanie za słup? Zakres roszczeń zależy od tego, czy nabyłeś nieruchomość przez kupno, czy w drodze dziedziczenia, oraz od tego, kto był właścicielem w chwili powstania roszczenia. Poniżej wyjaśniamy, komu i za jaki okres należą się świadczenia – i co sprawdzić, zanim podpiszesz akt notarialny.
Odszkodowanie za słup a dziedziczenie działki - w skrócie
- Kupując lub dziedzicząc działkę ze słupem, możesz dochodzić roszczeń z tytułu urządzeń przesyłowych (potocznie: odszkodowanie za słup) – ale zakres zależy od sposobu nabycia.
- Za okres po nabyciu działki masz prawo do wynagrodzenia za bezumowne korzystanie i do ustanowienia służebności przesyłu za wynagrodzeniem.
- Roszczenia za okres sprzed kupna co do zasady zostają przy poprzednim właścicielu – przechodzą na Ciebie tylko wtedy, gdy w akcie notarialnym doszło do ich cesji (przeniesienia).
- Przy dziedziczeniu jest inaczej niż przy kupnie: naliczone roszczenie pieniężne wchodzi do spadku i przechodzi na spadkobierców z mocy prawa.
- Jeśli przedsiębiorstwo ma ustanowioną służebność przesyłu (wpis w księdze wieczystej), za okres jej obowiązywania wynagrodzenie za bezumowne korzystanie nie przysługuje.
Czy nowy właściciel działki może starać się o odszkodowanie za słup?
Odpowiedź brzmi: Tak, ale nie zawsze w takim samym zakresie. Prawo rozróżnia kilka rodzajów roszczeń z tytułu urządzeń przesyłowych. Część z nich jest przypisana do osoby, która była właścicielem w danym okresie. Część z kolei dotyczy samej nieruchomości i może przysługiwać jej aktualnemu właścicielowi, czyli Tobie.
Jako nowy właściciel działki ze słupem elektroenergetycznym możesz dochodzić:
- Wynagrodzenia za dalsze bezumowne korzystanie z gruntu.
- Ustanowienia służebności przesyłu za wynagrodzeniem.
- Odszkodowania za szkody powstałe już po nabyciu nieruchomości.
Inaczej jest z roszczeniami za okres sprzed zakupu – te co do zasady zostają przy poprzednim właścicielu. Wielu kupujących błędnie zakłada, że wraz z działką automatycznie przejmuje wcześniejsze roszczenia – tak nie jest.
Czym jest bezumowne korzystanie z gruntu?
O bezumownym korzystaniu z gruntu mówimy wtedy, gdy przedsiębiorstwo korzysta z prywatnej działki, mimo że nie ma do tego tytułu prawnego. W praktyce oznacza to jedną z sytuacji:
- Nigdy nie zawarto umowy z właścicielem.
- Nie ustanowiono służebności przesyłu.
- Decyzja administracyjna nie dawała prawa do zajęcia gruntu.
- Wcześniejsze uprawnienie wygasło, a urządzenia nadal znajdują się na działce.
W takiej sytuacji możesz domagać się wynagrodzenia za korzystanie z Twojej nieruchomości. Roszczenie ma charakter majątkowy. Dzięki temu wchodzi później do spadku i może przejść na spadkobierców. Często obejmuje wiele lat wstecz, ale ogranicza je przedawnienie – co do zasady jest to 6 lat. Dokładny zakres zależy od konkretnej sprawy, dlatego warto ustalić możliwość starania się o odszkodowanie za słup z pełnomocnikiem.
Czy roszczenie o bezumowne korzystanie z gruntu przechodzi na nabywcę?
Nie – samo kupno działki nie przenosi na Ciebie roszczeń, które powstały, zanim stałeś się jej właścicielem. Jeżeli przedsiębiorstwo korzystało z działki bez podstawy prawnej przez kilkanaście lat, a potem sprzedano nieruchomość, jako nabywca nie zawsze uzyskasz odszkodowanie za cały wcześniejszy okres. Nie znaczy to jednak, że jesteś bez praw. Możesz dochodzić roszczeń za okres po zakupie oraz domagać się ustanowienia służebności przesyłu za wynagrodzeniem. Wynik zależy od analizy aktu notarialnego i od ustalenia, czy poprzedni właściciel dokonał cesji roszczeń, czyli formalnie przeniósł na Ciebie prawo do dochodzenia pieniędzy.
Czy odszkodowanie za słup podlega dziedziczeniu?
Tak – i to jest kluczowa różnica względem kupna. Jeśli właściciel działki, z której przedsiębiorstwo korzystało z gruntu bez tytułu prawnego, zmarł, jego roszczenie o wynagrodzenie za bezumowne korzystanie nie przepada. Ma charakter majątkowy, więc prawo do odszkodowania za słup podlega dziedziczeniu. Wchodzi do spadku i przechodzi na spadkobierców z mocy prawa (art. 922 Kodeksu cywilnego). W praktyce jako spadkobierca nie musisz zawierać żadnej dodatkowej umowy. Roszczenie za okres sprzed śmierci spadkodawcy przechodzi na Ciebie automatycznie, wraz z resztą spadku.
To zasadnicza różnica w porównaniu z zakupem działki. Kupujący, żeby przejąć roszczenia sprzed transakcji, potrzebuje odrębnej cesji w akcie notarialnym. Spadkobierca nabywa je z samego faktu dziedziczenia. Jeżeli spadkodawca zdążył już wytoczyć sprawę przeciwko przedsiębiorstwu, jako jego następca prawny co do zasady wstępujesz do tego postępowania. Niezależnie od tego, jako nowy właściciel możesz też domagać się ustanowienia służebności przesyłu i wynagrodzenia za okres bieżący.
Służebność przesyłu – dlaczego ma znaczenie dla prawa do odszkodowania?
W sprawach dotyczących słupów elektroenergetycznych kluczowa jest służebność przesyłu, uregulowana w art. 305¹-305⁴ Kodeksu cywilnego. To prawo, które pozwala przedsiębiorstwu przesyłowemu korzystać z cudzej działki w zakresie niezbędnym do eksploatacji urządzeń: linii energetycznych, gazociągów czy wodociągów. Dla Ciebie liczy się jeden wniosek: to, czy taka służebność istnieje, przesądza, czy w ogóle możesz żądać wynagrodzenia.
Jeżeli służebność przesyłu została skutecznie ustanowiona, umową albo prawomocnym orzeczeniem sądu, przedsiębiorstwo ma tytuł prawny do korzystania z nieruchomości. Za okres, w którym służebność obowiązuje, nie odzyskasz wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z gruntu. Korzystanie jest wtedy legalne.
Inaczej jest, gdy przedsiębiorstwo korzysta z Twojej działki bez tytułu prawnego. Wtedy możesz rozpocząć postępowanie o odszkodowanie za słup na Twojej działce.
Kupno działki ze słupem energetycznym a odszkodowanie - o czym pamiętać przed podpisaniem aktu notarialnego?
Zakup działki obciążonej urządzeniami przesyłowymi nie musi być złą inwestycją. Zanim jednak podpiszesz umowę, sprawdź kilka rzeczy – to one przesądzą, czy po zakupie będziesz mógł dochodzić dalszych roszczeń. Przed podpisaniem aktu notarialnego ustal, czy:
- Przedsiębiorstwo ma ustanowioną służebność przesyłu i czy wpis o niej figuruje w księdze wieczystej.
- Poprzedni właściciel prowadził już postępowanie przeciwko przedsiębiorstwu.
- Doszło do wypłaty wynagrodzenia lub odszkodowania.
- Istnieją dokumenty potwierdzające jego zgodę na lokalizację urządzeń.
- W akcie notarialnym przewidziano cesję roszczeń na Twoją rzecz.
- Kiedy wybudowano urządzenia przesyłowe.
Czy odszkodowanie za słup przechodzi na kolejnego właściciela działki?
Krótko: to zależy – przede wszystkim od sposobu nabycia działki. Jeśli odziedziczyłeś nieruchomość, naliczone wcześniej roszczenie pieniężne wchodzi do spadku i przechodzi na Ciebie z mocy prawa. Jeśli działkę kupiłeś, roszczenia sprzed transakcji zostają przy poprzednim właścicielu. Chyba że przejąłeś je przez cesję w akcie notarialnym. Niezależnie od tego możesz dochodzić roszczeń za okres po zakupie i ustanowienia służebności przesyłu. Kluczowe jest to, na jakiej podstawie przedsiębiorstwo korzysta z gruntu i komu w danym okresie przysługiwały roszczenia.
Dlatego zanim podejmiesz jakiekolwiek kroki, przeanalizuj dokumenty i skonsultuj sprawę z pełnomocnikiem specjalizującym się w roszczeniach z tytułu urządzeń przesyłowych.
Tak, ale zakres zależy od okresu. Za czas po nabyciu działki możesz dochodzić wynagrodzenia za bezumowne korzystanie i ustanowienia służebności przesyłu za wynagrodzeniem. Roszczenia za okres sprzed transakcji co do zasady zostają przy poprzednim właścicielu – przejmiesz je tylko wtedy, gdy w akcie notarialnym doszło do cesji.
Tak. Roszczenie o wynagrodzenie za bezumowne korzystanie ma charakter majątkowy, więc wchodzi do spadku i przechodzi na spadkobierców z mocy prawa – bez żadnej dodatkowej umowy. To odróżnia dziedziczenie od kupna, gdzie do przejęcia wcześniejszych roszczeń potrzebna jest cesja.
Sprawdź, czy w księdze wieczystej jest wpis o służebności przesyłu. Ustal kiedy wybudowano urządzenia i czy akt notarialny przewiduje cesję roszczeń na Twoją rzecz. Bez cesji nie przejmiesz roszczeń sprzed zakupu, ale za okres po nabyciu możesz dochodzić wynagrodzenia i ustanowienia służebności przesyłu.
