Pęknięta ściana hali, wypaczona posadzka w magazynie, osiadający plac manewrowy – jeśli Twoja firma stoi na terenie górniczym, to zwykle nie kwestia pecha, ale szkoda, za którą odpowiada zakład górniczy. Szkody górnicze w firmie: odszkodowanie należne przedsiębiorcy jest przy tym z reguły znacznie szersze niż to, o które walczy właściciel domu jednorodzinnego. Wyjaśniamy, czego dokładnie możesz żądać od przedsiębiorstwa górniczego i jak nie stracić roszczenia.
Czy firma może żądać odszkodowania za szkody górnicze tak jak właściciel domu?
Przedsiębiorca, który ma szkody górnicze w firmie zdecydowanie może występować nie tylko o odszkodowanie za uszkodzony majątek, często ma możliwość wnioskowania o szerszy zakres naprawienia szkody niż osoby fizyczne. Prawo geologiczne i górnicze nie dzieli poszkodowanych na konsumentów i przedsiębiorców. Art. 144 ust. 1 ustawy mówi, że właściciel nie może sprzeciwić się zagrożeniom spowodowanym ruchem zakładu górniczego prowadzonego zgodnie z prawem, ale może żądać naprawienia wyrządzonej tym ruchem szkody.
Kluczowa jest podstawa odpowiedzialności. Zgodnie z przepisami jest ona oparta na zasadzie ryzyka. Mówiąc prościej: nie musisz wykazywać, że kopalnia złamała przepisy, zaniedbała nadzór albo eksploatowała złoże niedbale. Co więcej, wydobycie może być prowadzone ze sztuką górniczą, a i tak będziesz mieć prawo do uzyskania odszkodowania za szkody górnicze w firmie. Musisz jednak udowodnić dwie rzeczy – że szkoda istnieje i że jej źródłem jest ruch zakładu górniczego.
To ważne, bo kopalnie chętnie powołują się na to, że działają legalnie: mają koncesję, zatwierdzony plan ruchu, wszystkie zgody. Nic to nie zmienia. Przepisy wskazują, że nie możesz zablokować samej eksploatacji górniczej, ale masz prawo domagać się naprawienia jej skutków.
Co obejmuje odszkodowanie dla firmy za szkody górnicze?
Odszkodowanie za szkody górnicze w firmie obejmują pełną szkodę majątkową – rzeczywiste straty i utracone korzyści: naprawienie szkody obejmuje straty, które poszkodowany poniósł, oraz korzyści, które mógłby osiągnąć, gdyby mu szkody nie wyrządzono.
Dla przedsiębiorcy oznacza to katalog znacznie szerszy niż sam koszt przeprowadzenia remontu:
- Koszt naprawy lub odbudowy budynku, hali, magazynu, wiaty, ogrodzenia.
- Przywrócenie funkcjonalności infrastruktury technicznej – posadzek przemysłowych, torowisk suwnicy, ramp, kanałów rewizyjnych, przyłączy i instalacji.
- Naprawa gruntu: placów manewrowych, dróg wewnętrznych, parkingów, systemu odwodnienia.
- Koszty czasowej relokacji – najem zastępczej powierzchni, demontaż, transport i ponowny rozruch maszyn.
- Utracone korzyści za okres, w którym nie mógł prowadzić działalności w normalnym zakresie.
- Utrata wartości nieruchomości, jeżeli remont nie usuwa całego uszczerbku.
- Koszty niezbędnych opinii – rzeczoznawcy budowlanego, geodety, kosztorysanta.
Czy kopalnia musi zapłacić za przestój i utracony dochód firmy?
Tak, ale to najtrudniejszy element roszczenia. Utracone korzyści mieszczą się w granicach odszkodowania za szkody górnicze w przedsiębiorstwie, jednak żaden sąd nie przyzna ich na podstawie ogólnego twierdzenia, że firma na tym straciła. Musisz wykazać wysokie prawdopodobieństwo, że gdyby nie szkoda, konkretny dochód zostałby osiągnięty.
W praktyce oznacza to konieczność zbierania dowodów w trakcie zdarzenia, a nie po latach. Najmocniej działają:
- Dokumentacja księgowa z okresów porównawczych, zamówienia i umowy, których nie mogłeś wykonać.
- Korespondencja z kontrahentami o wstrzymaniu współpracy.
- Noty obciążeniowe i kary umowne, które zapłaciłeś.
- Ewidencja godzin przestoju linii produkcyjnej.
Uwaga na typowy błąd. Firmy koncentrują się na kosztorysie remontu, a o przestoju przypominają sobie dopiero na etapie sporu. Wtedy jednak odtworzenie dowodów bywa niemożliwe. Pamiętaj o tym, jeśli W Twojej firmie pojawią się szkody górnicze.
Odszkodowanie za szkody górnicze w firmie netto czy brutto? Co z VAT-em?
Jeżeli jesteś czynnym podatnikiem VAT i możesz odliczyć podatek od nakładów na naprawę, odszkodowanie za szkody górnicze zostanie ustalone w kwocie netto. Jeżeli takiej możliwości nie masz – należy Ci się kwota brutto.
Skąd ta różnica? Odszkodowanie ma wyrównać uszczerbek, a nie wzbogacić poszkodowanego. Jeśli VAT zapłacony wykonawcy remontu i tak odliczysz w deklaracji podatkowej, realnie nie jest on Twoim kosztem. Jeśli jednak nieruchomość służy działalności zwolnionej z VAT albo prawo do odliczenia Ci nie przysługuje, podatek jest realną stratą i musi stać się częścią składową odszkodowania.
Sprawdź to, zanim podpiszesz ugodę z zakładem górniczym. Pomniejszenie o VAT stosowane jest rutynowo – również w sytuacjach, w których odliczenie w ogóle Ci nie przysługuje.
Jak wygląda droga dochodzenia roszczeń przez firmę?
Postępowanie ma dwa etapy i pierwszego nie da się pominąć. Zapis ustawy jest jednoznaczny: sądowe dochodzenie roszczeń jest możliwe po wyczerpaniu postępowania ugodowego. Pozew złożony bez tego etapu nie zostanie rozpoznany i będzie podlegać odrzuceniu.
Kolejność działań wygląda tak. Najpierw zabezpieczasz dowody i ustalasz właściwy zakład górniczy. Następnie składasz wniosek o naprawienie szkody, w którym opisujesz uszkodzenia, wskazujesz oczekiwany sposób naprawienia szkody i dołączasz dokumentację. W kolejnych krokach kopalnia przeprowadza oględziny i sporządza protokół. Na końcu albo pada propozycja polubownego zakończenia sprawy, albo otwiera się możliwość skierowania roszczeń na drogę sądową.
Jest jeszcze jeden argument, o którym wiele firm nie wie. Strona dochodząca naprawienia szkód spowodowanych ruchem zakładu górniczego nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Zwolnienie jest bardzo ogólne i nie zależy od tego, czy powodem jest osoba fizyczna, czy spółka. Przy roszczeniu na 2 mln zł standardowa opłata stosunkowa (5 proc. wartości przedmiotu sporu) wyniosłaby 100 000 zł. W przypadku procesu sądowego dotyczącego szkody górniczej nie płacisz jej wcale.
Ile mam czasu na zgłoszenie szkody górniczej w firmie?
Pięć lat – ale nie od powstania szkody. Przepis wskazuje, że roszczenia przedawniają się z upływem 5 lat od dnia dowiedzenia się o szkodzie.
Tu kryje się najpoważniejsza pułapka, a wpadnięcie w nią może kosztować bardzo dużo. Wiele osób myśli, że skierowanie pisma do zakładu górniczego wstrzymuje bieg jakichkolwiek terminów. Przeważające jest jednak stanowisko, że samo złożenie wniosku o naprawienie szkody nie przerywa biegu przedawnienia. Bieg terminu przerywa dopiero złożeni pozwu do sądu albo pisemne uznanie roszczenia przez przedsiębiorstwo górnicze.
Konsekwencja jest bardzo praktyczna: przedłużające się rozmowy z kopalnią nie chronią Twojego roszczenia. Jeśli negocjacje ciągną się czwarty rok, termin biegnie dalej – i część roszczenia za szkody górnicze w firmie możesz stracić zanim złożysz pozew.
Szkody górnicze w firmie - pomoc ekspertów
Votum Odszkodowania od ponad 20 lat prowadzi sprawy poszkodowanych wyniku różnego zakresu zdarzeń, także o szkody górnicze. Ustalamy pełny zakres szkody – nie tylko koszt remontu, ale też przestój, relokację i utratę wartości nieruchomości. Przygotowujemy wniosek do zakładu górniczego, prowadzimy negocjacje warunków ugody, a jeśli to konieczne – zapewniamy reprezentację na drodze sądowej. Skontaktuj się z nami i sprawdź, jak wygląda rzetelna wycena szkody w Twojej firmie.
Tak. Prawo geologiczne i górnicze nie ogranicza kręgu poszkodowanych do osób fizycznych. Roszczenie może zgłosić spółka, jednoosobowa działalność, czy spółdzielnia.
Od zabezpieczenia dowodów: zdjęć i nagrań z datą, opisu uszkodzeń, faktur. Następnie ustal, który zakład górniczy oddziałuje na Twoją nieruchomość, i złóż do niego wniosek o naprawienie szkody. Bez tego etapu nie wejdziesz na drogę sądową.
Nie. Strona dochodząca naprawienia szkód spowodowanych ruchem zakładu górniczego jest zwolniona z kosztów sądowych z mocy ustawy (art. 96 ust. 1 pkt 12 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych). Zwolnienie obejmuje również przedsiębiorców i spółki.
Tak, utracone korzyści wchodzą w zakres odszkodowania. Musisz jednak wykazać wysokie prawdopodobieństwo ich osiągnięcia. Przydadzą się dane księgowe z okresów porównawczych, niewykonane zamówienia, zapłacone kary umowne i ewidencja przestoju.
Roszczenie nie przepada. Jeżeli nie istnieje przedsiębiorca odpowiedzialny za szkodę ani jego następca prawny, odpowiada Skarb Państwa reprezentowany przez właściwy organ nadzoru górniczego (art. 146 ust. 4 Prawa geologicznego i górniczego). W praktyce sprawy po zlikwidowanych kopalniach prowadzi zwykle Spółka Restrukturyzacji Kopalń.
