Jeśli na Twojej działce stoją słupy energetyczne, biegnie gazociąg lub rury wodociągowe, może przysługiwać Ci rekompensata finansowa od firmy przesyłowej. Zanim jednak podpiszesz ugodę lub odbierzesz przelew, sprawdź, jak wygląda podatek od służebności przesyłu, aby uniknąć niepotrzebnych obciążeń podatkowych. W tym artykule wyjaśniamy krok po kroku, kiedy wypłata jest całkowicie zwolniona z podatku dochodowego, na co muszą uważać właściciele gruntów i kto płaci podatek u notariusza.
W skrócie
- Zwolnienie z PIT dla każdego właściciela: Wynagrodzenie za ustanowienie służebności przesyłu jest zwolnione z podatku dochodowego (PIT) na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 120a ustawy o PIT, niezależnie od tego, czy jesteś rolnikiem, czy właścicielem działki budowlanej.
- Pułapka bezumownego korzystania: Pieniądze wypłacane za lata, w których słupy energetyczne stały na działce bez Twojej zgody, to prawnie odrębne roszczenie. Odszkodowanie z tego tytułu korzysta ze zwolnienia z PIT głównie wtedy, gdy dotyczy gruntów wchodzących w skład gospodarstwa rolnego.
- Podatek u notariusza (PCC): Obowiązek zapłaty podatku od czynności cywilnoprawnych ciąży na przedsiębiorstwie przesyłowym, ale w umowie warto zadbać o to, by operator nie przerzucił na Ciebie kosztów taksy notarialnej.
- Rozliczenie z urzędem skarbowym: Kwot objętych ustawowym zwolnieniem z PIT nie musisz wpisywać do rocznego zeznania podatkowego. Przy błędnie sformułowanej ugodzie firma przesyłowa może jednak wystawić PIT-11, co może prowadzić do konieczności wyjaśnienia sposobu opodatkowania otrzymanej kwoty.
Czy wynagrodzenie za służebność przesyłu jest zwolnione z PIT?
Tak – odpowiedź na pytanie, czy wynagrodzenie za służebność przesyłu jest zwolnione z PIT, jest korzystna dla właścicieli nieruchomości. Zgodnie z art. 21 ust. 1 pkt 120a ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych cała kwota otrzymana za ustanowienie służebności przesyłu jest wolna od podatku. Oznacza to, że niezależnie od wynegocjowanej stawki właściciel nieruchomości nie musi odprowadzać od tego wynagrodzenia podatku dochodowego.
Mówiąc prościej, służebność przesyłu to oficjalna, odpłatna zgoda na to, by przedsiębiorstwo, np. zakład energetyczny lub gazownia, korzystało z wyznaczonego pasa nieruchomości. Przez lata urzędy skarbowe spierały się z podatnikami o to, kto może skorzystać ze zwolnienia. Dopiero nowelizacja przepisów przesądziła, że zwolnienie z PIT obejmuje wynagrodzenie za ustanowienie służebności przesyłu otrzymywane przez osoby fizyczne.
Nie ma dziś znaczenia, czy rurociągi lub kable energetyczne przebiegają przez pole uprawne, łąkę czy prywatną działkę rekreacyjną. Jeśli podpisujesz z operatorem umowę o ustanowienie służebności przesyłu na przyszłość lub uzyskujesz takie postanowienie w sądzie, otrzymane z tego tytułu wynagrodzenie jest zwolnione z podatku dochodowego.
Odszkodowanie za bezumowne korzystanie z gruntu - czy trzeba zapłacić PIT?
Opodatkowanie odszkodowania za bezumowne korzystanie z gruntu zależy od statusu nieruchomości oraz sposobu sformułowania dokumentów stanowiących podstawę wypłaty. Pieniądze za okres, w którym urządzenia przesyłowe znajdowały się na działce bez odpowiedniej umowy, stanowią w świetle prawa inne świadczenie niż wynagrodzenie za ustanowienie służebności przesyłu na przyszłość. W przypadku właścicieli zwykłych działek budowlanych taka wypłata za przeszłość może wiązać się z koniecznością zapłaty podatku dochodowego według skali podatkowej.
W praktyce właściciele nieruchomości domagają się od firm przesyłowych dwóch kwot jednocześnie: zapłaty za dotychczasowe, bezumowne korzystanie z gruntu (do 6 lat wstecz) oraz wynagrodzenia za ustanowienie służebności przesyłu na przyszłość. Jeśli firma energetyczna wypłaci obie kwoty jednym przelewem na podstawie ugody pozasądowej, część dotycząca przeszłości może zostać potraktowana jako przychód z tzw. innych źródeł. W takiej sytuacji operator może wystawić informację PIT-11, a właściciel nieruchomości będzie zobowiązany do rozliczenia otrzymanej kwoty w zeznaniu podatkowym.
W innej sytuacji znajdują się rolnicy. Zgodnie z art. 21 ust. 1 pkt 120 ustawy o PIT odszkodowania wypłacane posiadaczom gruntów wchodzących w skład gospodarstwa rolnego za szkody powstałe w wyniku prowadzenia inwestycji infrastrukturalnych mogą korzystać ze zwolnienia z podatku. Obejmuje ono m.in. utratę plonów, wyłączenie gruntu z produkcji rolnej oraz pogorszenie jakości gleby.
Odszkodowanie za słup energetyczny - jak rozliczyć PIT jako rolnik?
Jeśli zastanawiasz się, jak rozliczyć w PIT odszkodowanie za słup energetyczny jako rolnik, zasada jest prosta: kwot objętych zwolnieniem ustawowym nie wpisujesz do rocznego zeznania podatkowego. Zarówno wynagrodzenie za ustanowienie służebności przesyłu na przyszłość, jak i rekompensata za szkody w gospodarstwie rolnym mogą być zwolnione z PIT. Kwot objętych zwolnieniem nie musisz wykazywać w deklaracji PIT-36 ani PIT-37. Pieniądze trafiają na Twoje konto w kwocie brutto, która jest jednocześnie kwotą netto.
Problem pojawia się wtedy, gdy księgowość firmy przesyłowej wystawi Ci informację PIT-11 dotyczącą części kwoty za bezumowne korzystanie z gruntu. Dokument ten może zostać uwzględniony w systemie Twój e-PIT, a wykazana w nim kwota może zostać doliczona do Twoich dochodów. Dlatego przed podpisaniem porozumienia warto zadbać o precyzyjne rozdzielenie poszczególnych należności i wskazanie podstawy prawnej każdej wypłaty.
Służebność przesyłu - kto płaci PCC i koszty notarialne?
Podatek od czynności cywilnoprawnych (PCC) od ustanowienia służebności przesyłu płaci przedsiębiorstwo przesyłowe. Zgodnie z przepisami ustawy o PCC, przy ustanowieniu odpłatnej służebności obowiązek podatkowy ciąży na podmiocie nabywającym to prawo, czyli na zakładzie energetycznym, gazowni lub firmie wodociągowej. Jako właściciel działki nie składasz w tym zakresie deklaracji PCC-3 ani nie ponosisz kosztów tego podatku.
Pamiętaj jednak, że podatek od służebności przesyłu pobierany przez notariusza to nie wszystko. Przy podpisaniu aktu notarialnego powstają również koszty taksy notarialnej oraz opłaty sądowej za wpis do księgi wieczystej. To, kto je poniesie, warto ustalić przed zawarciem umowy. W projektach dokumentów przedstawianych właścicielom nieruchomości mogą znaleźć się zapisy przewidujące podział tych kosztów lub potrącenie ich z wynagrodzenia. Przed wizytą w kancelarii notarialnej upewnij się, że projekt aktu wyraźnie zobowiązuje operatora do pokrycia uzgodnionych kosztów notarialnych i sądowych.
Nie, od wynagrodzenia za ustanowienie służebności przesyłu nie płaci się składki zdrowotnej. Kwota ta jest w całości zwolniona z podatku dochodowego od osób fizycznych i nie stanowi podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie zdrowotne ani społeczne w ZUS.
Jeśli otrzymałeś PIT-11, mimo że wypłata dotyczyła ustanowienia służebności przesyłu lub szkód w gospodarstwie rolnym, powinieneś pisemnie wezwać firmę przesyłową do skorygowania informacji podatkowej do zera. Do wezwania warto dołączyć kopię aktu notarialnego lub ugody, a w razie odmowy – złożyć wyjaśnienie bezpośrednio we właściwym urzędzie skarbowym przy rozliczeniu rocznym.
Nie, późniejsza sprzedaż nieruchomości nie powoduje utraty prawa do zwolnienia podatkowego od wcześniej otrzymanego wynagrodzenia za służebność przesyłu. Zwolnienie z art. 21 ust. 1 pkt 120a ustawy o PIT ma charakter bezwarunkowy i nie wymaga utrzymywania własności gruntu przez określony czas po podpisaniu aktu notarialnego.
