Spory o służebność przesyłu od lat rozgrzewają polskie sądy. Dotychczas przedsiębiorstwa energetyczne często wygrywały, powołując się na zasiedzenie służebności, co pozwalało im korzystać z cudzych gruntów za darmo. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego w sprawie P 10/16 zmienia reguły gry, dając nadzieję tym, którzy wcześniej odeszli z sądu z niczym.
Czym jest służebność przesyłu?
Służebność przesyłu to prawo, które pozwala przedsiębiorcy korzystać z cudzej nieruchomości w ściśle określonym zakresie. W praktyce oznacza to możliwość posadowienia na działce urządzeń takich jak linie energetyczne, gazociągi czy wodociągi. Prawo to daje możliwość przedsiębiorcy na wchodzenie na teren nieruchomości w celu kontroli, naprawy lub modernizacji urządzeń przesyłowych. Właściciel gruntu zachowuje prawo własności, ale musi liczyć się z pewnymi ograniczeniami w korzystaniu z części swojej nieruchomości.
Wyrok TK P 10/16 – koniec z bezpłatnym korzystaniem z gruntu?
Najczęściej służebność przesyłu powstaje na podstawie umowy zawartej między właścicielem nieruchomości a przedsiębiorcą przesyłowym. Umowa taka określa m.in. przebieg urządzenia, zakres korzystania z gruntu oraz wysokość wynagrodzenia należnego właścicielowi. Wymaga ona formy aktu notarialnego, a sama służebność jest ujawniana w księdze wieczystej nieruchomości. Służebność może również powstać na podstawie orzeczeniem sądu na skutek wniosku o ustanowienie służebności albo niekiedy w konsekwencji zasiedzenia.
Wznowienie postępowania cywilnego – masz tylko 3 miesiące
Orzeczenie TK to nie automat, który sam przeleje pieniądze na konto. To podstawa prawna do wznowienia postępowania cywilnego. Jest to nadzwyczajny środek prawny, który pozwala wrócić na salę sądową w sprawach już prawomocnie zakończonych.
Eksperci ostrzegają jednak, że procedura ta jest sformalizowana, a terminy – nieubłagane.
Zgodnie z kodeksem postępowania cywilnego, na złożenie skargi o wznowienie postępowania właściciel ma zaledwie trzy miesiące od dnia wejścia w życie wyroku Trybunału. W tym czasie trzeba:
- Przeanalizować akta starej sprawy.
- Zgromadzić dokumentację dotyczącą nieruchomości i urządzeń przesyłowych.
- Sporządzić skargę spełniającą wymogi pozwu.
Kiedy można wznowić sprawę o służebność przesyłu?
Nie każda przegrana sprawa kwalifikuje się do „dogrywki”. Wyrok TK dotyczy konkretnie instytucji zasiedzenia.
O wznowienie mogą ubiegać się osoby, których wniosek o ustanowienie służebności i wynagrodzenie został oddalony, ponieważ sąd uznał, że firma energetyczna nabyła to prawo przez zasiedzenie. Jeśli jednak przedsiębiorstwo przesyłowe wygrało sprawę, pokazując np. decyzję wywłaszczeniową lub inny akt administracyjny legalizujący posadowienie słupa, wyrok TK nie pomoże. W takich sytuacjach podstawa prawna zajęcia gruntu była inna i nie została zakwestionowana przez Trybunał.
Skargę wnosi się do sądu, który wydał zaskarżony wyrok. Sąd najpierw bada formalną poprawność pisma, a następnie merytorycznie rozpoznaje sprawę na nowo, co może zakończyć się przyznaniem należnego wynagrodzenia.
Sąd Najwyższy a służebność przesyłu – co dalej z linią orzeczniczą?
Radość właścicieli gruntów tonują nieco wieści z Sądu Najwyższego. Równolegle do wyroku TK, ważyły się losy uchwały SN w sprawie III CZP 9/25. Miała ona jednoznacznie rozstrzygnąć, czy przed 2008 rokiem (wprowadzenie służebności przesyłu do kodeksu) możliwe było zasiedzenie takiej służebności.
Sąd Najwyższy podjął jednak decyzję procesową, która oznacza brak ogólnej, wiążącej wytycznej dla sądów niższych instancji.
Brak uchwały SN przy jednoczesnym wyroku TK oznacza, że:
- Decyzje spadną na sądy powszechne: To sędziowie w sądach rejonowych i okręgowych będą musieli samodzielnie interpretować przepisy w świetle nowego wyroku Trybunału.
- Będzie więcej pozwów: Kancelarie prawne przewidują lawinę spraw, która będzie testem dla polskiego wymiaru sprawiedliwości.
- Sprawy będą złożone: Każdy przypadek będzie wymagał indywidualnego badania historii nieruchomości i urządzeń, bez możliwości oparcia się na jednym, uniwersalnym schemacie orzeczniczym z SN.
Cały artykuł można przeczytać na prawo.pl
Urządzeniami przesyłowymi są wszystkie te urządzenia, które służą do doprowadzania lub odprowadzania płynów, pary, gazu, energii elektrycznej oraz inne urządzenia podobne, wchodzące w skład przedsiębiorstwa przesyłowego.
Wykreślenie służebności przesyłu z księgi wieczystej jest dopuszczalne, jednak uzależnione od spełnienia określonych przesłanek prawnych. Zasadnicze znaczenie ma uzyskanie zgody podmiotu, na rzecz którego służebność została ustanowiona, co niejednokrotnie wiąże się z koniecznością przeprowadzenia negocjacji albo wskazania istnienia szczególnych okoliczności uzasadniających jej zniesienie.
Nie, brak wpisu do księgi wieczystej nie oznacza automatycznie, że służebność przesyłu nie istnieje. Wpis do księgi wieczystej nie jest warunkiem istnienia służebności przesyłu, lecz pełni funkcję informacyjną i ochronną w obrocie nieruchomości.
