Wielu Polaków mieszka w bezpośrednim sąsiedztwie dróg krajowych, autostrad i ekspresówek. Dla wielu z nich codzienna rzeczywistość to nieustanny hałas przejeżdżających samochodów i ciężarówek, który nie milknie ani w dzień, ani w nocy. Niewielu z nich zdaje sobie jednak sprawę, że prawo daje im realne narzędzia do walki o spokój i należne odszkodowanie za hałas.
Czy można dostać odszkodowanie za hałas z drogi?
Tak – i jest to jeden z tematów, o których mówi się w Polsce zdecydowanie za mało. Polskie prawo, a konkretnie ustawa Prawo ochrony środowiska, nakłada na zarządców dróg obowiązek zapewnienia ochrony przed hałasem. Jeżeli ruch drogowy powoduje przekroczenie dopuszczalnych norm hałasu, mieszkańcy okolicznych nieruchomości mają prawo dochodzić swoich roszczeń. Odpowiedzialnym za drogi krajowe, autostrady i drogi ekspresowe jest przede wszystkim Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad (GDDKiA), natomiast za drogi niższych kategorii – określone przepisami jednostki samorządów.
Jakie normy hałasu przy drogach obowiązują w Polsce?
Dopuszczalne poziomy hałasu w środowisku określa Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 14 czerwca 2007 r. Dla terenów zabudowy mieszkaniowej czy jednorodzinnej określone są różne poziomy dopuszczalnego hałasu. Warto wiedzieć, że ruchliwa droga krajowa lub autostrada może generować hałas przekraczający 70–75 dB, a to oznacza przekroczenie norm o kilkanaście, a niekiedy nawet kilkadziesiąt decybeli w porównaniu z obowiązującymi przepisami.
Czym jest Obszar Ograniczonego Użytkowania (OOU) i dlaczego ma kluczowe znaczenie?
Obszar Ograniczonego Użytkowania (OOU) to specjalna strefa wyznaczana wokół drogi lub innego obiektu infrastrukturalnego, w której – pomimo zastosowania wszelkich dostępnych technologii ochrony przed hałasem, takich jak ekrany akustyczne – nie jest możliwe dotrzymanie dopuszczalnych norm. Ustanowienie OOU jest formalnym przyznaniem przez zarządcę drogi, że na danym obszarze normy hałasu są trwale przekroczone.
Dla mieszkańców nieruchomości leżących w granicach OOU ma to bardzo praktyczne konsekwencje: od momentu jego ustanowienia przysługują im roszczenia odszkodowawcze. Co istotne – OOU jest tworzony na podstawie decyzji administracyjnych wydawanych przy okazji budowy lub rozbudowy drogi, dlatego jego powstanie bywa niezauważone przez mieszkańców.
Jakie konkretnie odszkodowanie za hałas przysługuje poszkodowanym?
Osoby dotknięte hałasem drogowym mogą dochodzić kilku rodzajów roszczeń:
Odszkodowanie za spadek wartości nieruchomości
Rynek nieruchomości bezlitośnie wycenia uciążliwości akustyczne. Nieruchomości położone w obszarze OOU lub w sąsiedztwie ruchliwych dróg tracą na wartości, niekiedy nawet o kilkanaście do kilkudziesięciu procent. Różnicę tę poszkodowany może dochodzić od zarządcy drogi.
Zwrot kosztów rewitalizacji akustycznej
Jeśli w związku z hałasem konieczne jest dostosowanie budynku do wymagań akustycznych (montaż okien dźwiękoszczelnych, izolacja akustyczna ścian, specjalna wentylacja), zarządca drogi powinien pokryć te koszty. Mogą one sięgać od kilkudziesięciu do nawet kilkuset tysięcy złotych, w zależności od wielkości i stanu budynku.
Zadośćuczynienie za naruszenie dóbr osobistych
Nieustanny hałas, który uniemożliwia spokojny sen, odpoczynek, a nawet normalne funkcjonowanie w domu, może stanowić naruszenie dóbr osobistych. Sądy coraz częściej przyznają zadośćuczynienia pieniężne w takich sprawach, uznając, że prawo do spokojnego zamieszkiwania podlega ochronie prawnej. W skrajnych przypadkach mieszkańcy zmuszeni są do podjęcia leczenia następstw narażenia na hałas, co z kolei powinno przełożyć się na wyższą kwotę zadośćuczynienia.
Jak wygląda proces uzyskania odszkodowania za hałas?
Pierwsze kroki powinny zmierzać do ustalenia, czy nieruchomość leży na obszarze, dla którego ustanowiono OOU lub czy faktyczne pomiary hałasu potwierdzają przekroczenie norm. Kolejnym etapem jest skierowanie do zarządcy drogi formalnego wezwania do zapłaty lub złożenia wniosku o naprawienie szkody.
Praktyka pokazuje, że zarządcy dróg rzadko dobrowolnie wypłacają pełne kwoty należnych świadczeń. Nierzadko konieczne staje się wstąpienie na drogę sądową. Sądy jednak – dysponując opiniami biegłych rzeczoznawców i akustyków – są w stanie precyzyjnie ustalić rozmiar szkody i zasądzić odpowiednie odszkodowanie za hałas.
Jaki jest czas na zgłoszenie roszczeń?
Odszkodowanie za hałas drogowy przedawnia się co do zasady z upływem 3 lat od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i osobie zobowiązanej do jej naprawienia, nie później jednak niż po upływie 10 lat od zdarzenia powodującego szkodę. W przypadku roszczeń związanych z OOU termin biegnie od daty ustanowienia strefy. Warto działać możliwie szybko. Z upływem czasu zbieranie dowodów staje się trudniejsze, a sprawa bardziej skomplikowana.
Odszkodowanie za hałas – czy warto skorzystać z pomocy eksperta?
Sprawy o odszkodowanie za hałas drogowy wymagają specjalistycznej wiedzy z zakresu prawa ochrony środowiska, prawa cywilnego oraz znajomości procedur administracyjnych. Precyzyjne ustalenie wysokości szkody wymaga z kolei współpracy z rzeczoznawcą majątkowym i niekiedy biegłym akustykiem. Votum Odszkodowania pomaga poszkodowanym w dochodzeniu należnych im świadczeń – także w sprawach dotyczących hałasu. Weryfikacja sprawy jest bezpłatna i niezobowiązująca. Skontaktuj się z nami i sprawdź, jakie masz możliwości.
Samo sąsiedztwo drogi nie jest wystarczającą podstawą roszczenia. Konieczne jest wykazanie, że hałas przekracza dopuszczalne normy lub że nieruchomość leży w obszarze OOU.
Pomiary powinny być wykonane przez akredytowaną jednostkę. Wyniki pomiarów stanowią kluczowy dowód w sprawie. Oczywiście do wstępnej weryfikacji sprawy możliwe będzie posiłkowanie się bezpłatnymi aplikacjami na telefon, które pokażą skalę problemu i będą stanowić podstawę do podjęcia decyzji o pozyskaniu opinii akustycznej.
Roszczenia związane ze spadkiem wartości nieruchomości przysługują właścicielowi. Roszczenia z tytułu naruszenia dóbr osobistych może dochodzić każda osoba, której komfort życia jest faktycznie zakłócany.
Zasady są podobne, różni się jedynie podmiot odpowiedzialny – dla autostrad i dróg ekspresowych jest to GDDKiA, dla dróg gminnych lub powiatowych – właściwa jednostka samorząd.
W takiej sytuacji możliwe jest skierowanie sprawy na drogę sądową. Sądy dysponują narzędziami (opinie biegłych), aby ustalić rozmiar szkody i zasądzić odpowiednie odszkodowanie za hałas.
