Odszkodowanie za słup średniego napięcia na działce to formalnie wynagrodzenie za służebność przesyłu lub za bezumowne korzystanie z gruntu. Nie wynika ono z żadnego cennika, bo przepisy nie przewidują stawek zależnych od napięcia linii energetycznych. Kwotę ustala się indywidualnie, najczęściej na podstawie operatu szacunkowego dla konkretnej nieruchomości.
Napięcie wpływa na wysokość wynagrodzenia pośrednio. Linia średniego napięcia obciąża zwykle pas o szerokości kilkunastu metrów, linia 110 kV około 30-40 metrów, a linia 220 kV około 50 metrów. O kwocie przesądzają jednak także wartość i przeznaczenie gruntu, dlatego linia średniego napięcia nad działką budowlaną może zostać wyceniona wyżej niż linia 110 kV nad polem.
W opisanych sprawach sądy przyznały 55 817 zł za linię 15 kV ze słupem energetycznym na działce oraz 48 235 zł za linię energetyczną 110 kV przebiegającą nad działką bez słupa. Są to przykłady z konkretnych spraw, a nie stawki, które można odnieść do każdej nieruchomości. Poniżej porównujemy linie niskiego, średniego, wysokiego i najwyższego napięcia na przykładach z orzeczeń sądów.
Słupy energetyczne - jak rozpoznać napięcie i właściciela?
Słupy energetyczne różnią się napięciem linii, którą podtrzymują. Od napięcia zależą wielkość słupa i szerokość pasa pod przewodami, a także to, który operator jest właścicielem urządzeń przesyłowych. W energetyce wyróżnia się cztery poziomy napięć:
- Niskie napięcie (nN) to napięcie do 1 kV, w praktyce najczęściej 0,4 kV, czyli sieć doprowadzająca prąd do domów i gospodarstw.
- Średnie napięcie (SN) to napięcie powyżej 1 kV i poniżej 110 kV, w Polsce zwykle 15 kV, rzadziej 20 lub 30 kV.
- Wysokie napięcie (WN) to napięcie 110 kV.
- Najwyższe napięcie (NN) to napięcie powyżej 110 kV, czyli linie energetyczne 220 kV i 400 kV.
Potocznie „wysokim napięciem“ nazywa się zarówno linie 110 kV, jak i 220 czy 400 kV. Przy roszczeniach to rozróżnienie ma znaczenie praktyczne. Linie energetyczne do 110 kV włącznie należą co do zasady do operatorów systemu dystrybucyjnego (na przykład PGE Dystrybucja, TAURON Dystrybucja, ENERGA-OPERATOR, ENEA Operator), a linie 220 kV i 400 kV do Polskich Sieci Elektroenergetycznych S.A. Od tego zależy, do kogo kierujesz roszczenia.
Typ linii energetycznych można wstępnie rozpoznać po słupie. Linie niskiego i średniego napięcia prowadzi się zwykle na słupach betonowych, a linie 110 kV i wyższe na dużych stalowych słupach kratowych. Pewność daje dopiero informacja od operatora albo mapa zasadnicza, na której oznacza się klasę napięcia linii energetycznych.
Słup energetyczny na działce - czy istnieją stawki wynagrodzenia?
Nie. Przepisy nie przewidują stawek wynagrodzenia za słupy energetyczne w zależności od napięcia, a widełki „za słup“ publikowane w internecie to uproszczenia bez oparcia w prawie. Kodeks cywilny mówi jedynie o „odpowiednim wynagrodzeniu“ i nie wskazuje sposobu jego obliczania. Kwotę ustala się w każdej sprawie indywidualnie, zwykle na podstawie operatu szacunkowego rzeczoznawcy majątkowego.
Podstawa prawna zależy od sytuacji właściciela:
- Wynagrodzenie za ustanowienie służebności przesyłu (art. 305¹-305⁴ k.c.) to zwykle jednorazowa zapłata za to, że linia energetyczna może legalnie pozostać na działce.
- Wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z gruntu (art. 224-225 w związku z art. 230 k.c.) dotyczy okresu, w którym operator korzystał z działki bez tytułu prawnego.
- Odszkodowanie z art. 124 ustawy o gospodarce nieruchomościami może wchodzić w grę, gdy sposób korzystania z działki ograniczono decyzją starosty, najczęściej przy budowie nowej linii energetycznej.
Linie energetyczne na działce - jak napięcie wpływa na wynagrodzenie?
Napięcie linii energetycznych nie jest osobnym parametrem wyceny, lecz wpływa na nią pośrednio, przez szerokość pasa i skalę ograniczeń. Linia 110 kV nad polem uprawnym może więc dać niższą kwotę niż linia średniego napięcia nad działką budowlaną w mieście.
Wynagrodzenie za służebność przesyłu składa się co do zasady z dwóch elementów: zapłaty za korzystanie przez operatora z pasa gruntu oraz rekompensaty za spadek wartości działki wywołany obecnością linii energetycznych. Na ich wysokość wpływają przede wszystkim powierzchnia pasa, wartość metra kwadratowego gruntu, przeznaczenie działki w planie miejscowym oraz stopień, w jakim linia ogranicza zabudowę lub uprawy.
Powierzchnię pasa i współczynniki przyjmuje rzeczoznawca, dlatego przed akceptacją wyceny sprawdź, jak odczytać operat szacunkowy.
Słup średniego a wysokiego napięcia - jakie są różnice?
Główne różnice w wynagrodzeniu za słup średniego i wysokiego napięcia wynikają z szerokości pasa gruntu obciążonego linią oraz z zakresu ograniczeń w zabudowie. Im wyższe napięcie, tym zwykle szerszy pas i większa część działki objęta ograniczeniami. Przepisy nie określają jednej szerokości pasa, więc w każdej sprawie ustala się ją na podstawie parametrów linii energetycznych, opinii biegłych i praktyki operatorów.
Przy wycenie rozróżnia się pas eksploatacyjny, potrzebny operatorowi do dojazdu i prac przy linii, oraz szerszą strefę, w której nie możesz swobodnie budować ani sadzić wysokich drzew. Od tego, jak w danej sprawie zostanie ustalona różnica między strefą ochronną a pasem technologicznym, często zależy powierzchnia przyjęta do wyceny. W praktyce przyjmuje się między innymi następujące szerokości:
- Linia nN: punktem odniesienia bywa odległość 3 m od skrajnego przewodu, wynikająca z przepisów BHP dla robót budowlanych przy liniach energetycznych.
- Linia SN 15 kV: strefa około 7,5 m od skrajnego przewodu z każdej strony, czyli łącznie kilkanaście metrów.
- Linia WN 110 kV: w sprawach sądowych przyjmowano strefę około 30-40 m, na przykład 38 m (po 19 m od osi linii), choć sam pas eksploatacyjny bywa węższy.
- Linia 220 kV: 50 m.
- Linia 400 kV: 70 m dla nowszych linii energetycznych, a dla linii wybudowanych do 1998 r. nawet 80 m.
Na tym samym odcinku działki linia 110 kV obciąża więc zwykle około dwukrotnie większą powierzchnię niż linia średniego napięcia, a linia 400 kV około czterokrotnie większą. Ograniczenia przy wysokim napięciu bywają też dalej idące: w jednej ze spraw dotyczących linii 110 kV budynki mieszkalne nie mogły stać bliżej niż 14,5 m od skrajnego przewodu. Do tego dochodzi sam słup energetyczny, bo kratowy słup wysokiego napięcia wyłącza z użytkowania większy fragment gruntu niż betonowy słup średniego napięcia. Szerszy pas nie oznacza jednak automatycznie wyższej kwoty, ponieważ jego powierzchnię mnoży się przez wartość gruntu, a ta zależy od przeznaczenia działki.
Słup średniego napięcia - przykład z orzecznictwa
Wynagrodzenie za słup średniego napięcia na działce może w niektórych sprawach sięgać kilkudziesięciu tysięcy złotych, zwłaszcza gdy linia energetyczna przechodzi przez działkę w mieście lub przeznaczoną pod zabudowę. Pokazuje to sprawa rozpoznana przez Sąd Rejonowy dla Łodzi-Widzewa (postanowienie z 24 września 2021 r., sygn. VIII Ns 564/20). Nad działką przebiegała linia 15 kV, a na samej działce stał żelbetowy słup energetyczny o wysokości 12 m. Sąd ustanowił służebność przesyłu na pasie o powierzchni 1 028 m² i zasądził 55 817 zł jednorazowego wynagrodzenia, z czego 41 234 zł stanowiła rekompensata za zmniejszenie wartości nieruchomości.
Na powierzchnię pasa technologicznego złożyły się strefa ochronna wzdłuż linii (669 m²) oraz pas dojazdu do słupa (359 m²). Słup energetyczny na działce zwykle powiększa obciążony obszar w porównaniu z samymi przewodami nad gruntem, ponieważ operator potrzebuje dostępu do niego ze sprzętem.
Kwot z tej sprawy nie przenoś jednak wprost na swoją działkę, bo wynik zależał od lokalizacji, cen gruntu z daty wyceny i przyjętych współczynników. Przy działce rolnej z linią średniego napięcia kwota będzie co do zasady niższa, ponieważ niższa jest wartość metra kwadratowego, a pod przewodami można zwykle prowadzić uprawy.
Linia niskiego napięcia na działce - czy można dochodzić wynagrodzenia?
Tak, przepisy o służebności przesyłu i bezumownym korzystaniu z gruntu stosuje się bez względu na napięcie linii energetycznych, więc roszczenie może przysługiwać także za słup lub linię niskiego napięcia (nN). Kwoty są jednak co do zasady niższe niż przy linii średniego napięcia, ponieważ pas wokół linii nN jest wąski, a ograniczenia w zabudowie niewielkie.
W dostępnych orzeczeniach trudno znaleźć kwotę wyliczoną dla samej linii nN. W opisanej wcześniej sprawie łódzkiej właściciele cofnęli wniosek co do linii 0,4 kV, choć przebiegała przez tę samą działkę. Dochodzenie roszczenia za linię niskiego napięcia może mieć największe znaczenie wtedy, gdy słup energetyczny stoi w miejscu blokującym zabudowę lub wjazd albo gdy przewody biegną przez środek działki budowlanej.
Linia niskiego napięcia na działce - ile może wynosić wynagrodzenie?
Orzecznictwo nie daje jednej odpowiedzi na pytanie, ile wynosi wynagrodzenie za słup lub linię wysokiego napięcia 110 kV i 220 kV. O kwocie częściej przesądza sposób wyznaczenia strefy niż samo napięcie.
Widać to w sprawie rozpoznanej przez Sąd Okręgowy w Łodzi (postanowienie z 23 stycznia 2023 r., sygn. III Ca 2088/19). Nad narożnikiem działki o powierzchni 574 m² przebiegał jeden tor linii energetycznych 110 kV, bez słupa na gruncie właścicieli. Sąd pierwszej instancji przyjął pas o szerokości 1 m od przewodów i zasądził 1 591,72 zł. Sąd odwoławczy uwzględnił ograniczenia na 523 m² działki i podwyższył wynagrodzenie do 48 235 zł.
Z tej kwoty 4 940 zł przypadło na korzystanie przez operatora z pasa, a 43 295 zł na obniżenie wartości działki w strefie oddziaływania linii energetycznych.
Za linie 220 kV i 400 kV odpowiada Polskie Sieci Elektroenergetyczne S.A. (PSE), a pas technologiczny jest szerszy niż przy 110 kV i dla linii 220 kV wynosi 50 m. Zasady wyceny są takie same jak przy niższych napięciach.
Przykładem jest sprawa dwóch działek o łącznej powierzchni około 1 100 m², zabudowanych domkiem letniskowym, nad którymi przebiegała linia najwyższego napięcia 220 kV. Sąd ustanowił służebność przesyłu w pasie o szerokości 50 m i przyznał właścicielom 14 275 zł jednorazowego wynagrodzenia. Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim utrzymał to rozstrzygnięcie (postanowienie z 11 czerwca 2015 r., sygn. II Ca 378/15). Biegły wyliczył też wariant z rekompensatą spadku wartości działki na 39 115 zł, ale sąd go nie przyjął, ponieważ właściciele kupili nieruchomość w 2003 r., gdy linia energetyczna już na niej istniała.
Co zrobić, gdy na działce stoi słup lub biegnie linia energetyczna?
Właściciel, który rozważa roszczenie o służebność przesyłu, powinien najpierw ustalić napięcie linii i jej właściciela, bo od tego zależą adresat wezwania i szerokość pasa.
Przed wystąpieniem o odszkodowanie za słup lub linię energetyczną na działce warto przygotować odpis z księgi wieczystej, który pokaże, czy służebność przesyłu nie została już wpisana, oraz mapę z przebiegiem linii i dane operatora. Jeśli nie wiadomo, do kogo należy słup energetyczny, trzeba to ustalić. Przydadzą się też dokumenty o przeznaczeniu działki, czyli miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego lub decyzja o warunkach zabudowy, a także informacje o historii działki: od kiedy stoi linia energetyczna i w jaki sposób nieruchomość została nabyta.
Na tej podstawie można wezwać operatora do zawarcia umowy o ustanowienie służebności przesyłu i zapłaty, a w razie odmowy złożyć wniosek do sądu. Eksperci Votum Odszkodowania S.A. pomagają ocenić, czy roszczenie jest zasadne i jaka kwota jest realna w danej sprawie.
Tak – wynagrodzenie przysługuje także wtedy, gdy nad działką biegną tylko przewody, a słupy energetyczne stoją na gruntach sąsiednich.
Nie zawsze. Linia wysokiego napięcia zajmuje szerszy pas, ale kwota zależy też od wartości gruntu i przeznaczenia działki, dlatego linia średniego napięcia nad działką budowlaną może zostać wyceniona wyżej niż linia 110 kV nad polem.
Do Polskich Sieci Elektroenergetycznych S.A., które są właścicielem sieci najwyższych napięć. Za linie do 110 kV włącznie odpowiadają co do zasady operatorzy systemu dystrybucyjnego.
