2 grudnia 2025 r. Trybunał Konstytucyjny wydał przełomowy wyrok w sprawie służebności przesyłowej, który może otworzyć drogę milionom właścicieli nieruchomości do ubiegania się o rekompensaty za wieloletnie korzystanie z ich działek przez przedsiębiorstwa przesyłowe. TK jednoznacznie stwierdził, że dotychczasowa praktyka polegająca na wykorzystywaniu prywatnych gruntów bez umowy i bez wypłaty wynagrodzenia, a następnie legalizowaniu tego stanu poprzez zasiedzenie prawa odpowiadającego późniejszej służebności przesyłu, narusza konstytucyjną ochronę prawa własności. Orzeczenie to ma szczególne znaczenie dla właścicieli działek, na których od lat znajdują się słupy energetyczne, gazociągi, rurociągi czy linie telekomunikacyjne — często postawione w czasach PRL, bez formalnych zgód i bez wypłacenia jakiejkolwiek rekompensaty.
Agnieszka Ryznar, prezes Votum Odszkodowania SA, podkreśla, że to przełom w ochronie praw właścicieli:
Trybunał potwierdził, że praktyki stosowane przez przedsiębiorstwa przesyłowe przez lata prowadziły do systemowego naruszania konstytucyjnego prawa własności — prawa, które powinno podlegać szczególnej ochronie.
Fala roszczeń o odszkodowanie za służebność przesyłu
Orzeczenie TK oznacza, że właściciele nieruchomości obciążonych infrastrukturą przesyłową mają obecnie mocną podstawę, aby domagać się wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z ich gruntu. Trybunał uznał, że nie można usprawiedliwiać wieloletniego naruszania prawa własności fikcyjnym zasiedzeniem służebności, ponieważ narusza to zarówno Konstytucję, jak i standardy ochrony mienia wynikające z prawa międzynarodowego.
W praktyce otwiera to możliwość kierowania roszczeń w stosunku do przedsiębiorstw energetycznych, gazowych czy telekomunikacyjnych nawet za urządzenia ustawione kilkadziesiąt lat temu. Oczekuje się, że wyrok zapoczątkuje lawinę żądań dotyczących odszkodowań oraz uregulowania stanu prawnego nieruchomości.
Problem urządzeń przesyłowych na prywatnych działkach – ogromna skala zjawiska
W Polsce znajduje się nawet 20 milionów działek, na których w okresie PRL i później instalowano infrastrukturę przesyłową bez umów i bez wynagrodzeń. Właściciele nieruchomości, na których stoją słupy energetyczne, przebiegają linie wysokiego napięcia, rurociągi czy kable telekomunikacyjne, od lat zmagają się z ograniczeniami w korzystaniu z gruntu.
Urządzenia umieszczone na działkach zmniejszają możliwości swobodnego użytkowania terenu, utrudniają planowanie inwestycji budowlanych, a nierzadko uniemożliwiają sprzedaż nieruchomości lub znacząco obniżają jej wartość. Mimo tego wielu właścicieli nigdy nie otrzymało żadnego wynagrodzenia ani możliwości negocjowania zasad korzystania z ich ziemi.
Luka w przepisach dotyczących służebności przesyłu – jak powstał ten problem?
Instytucję służebności przesyłu wprowadzono do kodeksu cywilnego dopiero w 2008 r. Nowelizacja przewidziała możliwość wypłaty wynagrodzenia dla właścicieli działek, na których miały zostać zlokalizowane urządzenia przesyłowe, ale dotyczyło to jedynie nowych inwestycji. Ustawodawca nie rozwiązał natomiast kwestii infrastruktury powstałej wcześniej, co stworzyło ogromną lukę prawną.
Przed 2008 r. urządzenia przesyłowe często lokowano w oparciu o niepełne procedury, bez formalnych decyzji, bez umów i bez odszkodowań. W kolejnych latach przedsiębiorstwa przesyłowe zaczęły powoływać się na zasiedzenie, budując swoje uprawnienia na analogii do służebności gruntowych, choć przepisy nie przewidywały tego wprost. Właściciele nieruchomości przez lata znajdowali się w sytuacji, w której nie mieli praktycznych narzędzi ochrony swoich praw.
Co zmienia wyrok TK dla właścicieli nieruchomości?
Wyrok Trybunału Konstytucyjnego jednoznacznie stwierdza, że brak zawarcia umowy i brak przeprowadzenia formalnego wywłaszczenia nie może być naprawiany kosztem właściciela poprzez zasiedzenie. Konstytucyjna ochrona własności wymaga, aby przedsiębiorstwa przesyłowe respektowały prawa właścicieli nieruchomości, a jeśli instalują urządzenia na ich działkach, powinny wypłacać odpowiednie wynagrodzenie i uregulować sytuację prawną.
Dla właścicieli oznacza to możliwość wystąpienia o odszkodowanie za dotychczasowe korzystanie z gruntu, a także żądanie ustanowienia służebności przesyłu za stosownym wynagrodzeniem. To także szansa na uporządkowanie stanu prawnego działek, które od lat były faktycznie ograniczone przez infrastrukturę przesyłową.
Odszkodowanie za służebność przesyłu – profesjonalne wsparcie
Dzięki wyrokowi TK właściciele nieruchomości mogą ponownie przeanalizować swoją sytuację i ocenić, czy mają prawo do rekompensaty. Osoby, których działki od lat są wykorzystywane przez przedsiębiorstwa przesyłowe, mogą ubiegać się zarówno o wynagrodzenie za korzystanie z gruntu, jak i o formalne uregulowanie służebności przesyłu.
Dla wielu poszkodowanych to pierwsza realna szansa, by odzyskać należne im prawa i otrzymać rekompensatę za wieloletnie ograniczenia w dysponowaniu własnym majątkiem.
Służebność przesyłu to prawo przedsiębiorstwa do korzystania z cudzej nieruchomości w celu prowadzenia infrastruktury przesyłowej, takiej jak linie energetyczne, gazociągi, rurociągi czy kable telekomunikacyjne. Przepisy umożliwiają w takim przypadku wypłatę wynagrodzenia właścicielowi działki.
Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że wykorzystywanie prywatnych gruntów bez umowy i wynagrodzenia, a następnie legalizowanie tego poprzez zasiedzenie, narusza konstytucyjną ochronę prawa własności. Wyrok otwiera drogę do ubiegania się o odszkodowania nawet za urządzenia postawione kilkadziesiąt lat temu.
Wyrok dotyczy właścicieli nieruchomości, na których znajdują się urządzenia przesyłowe zainstalowane bez formalnej umowy lub wynagrodzenia, w tym słupy energetyczne, rurociągi, gazociągi i linie telekomunikacyjne. Szacuje się, że może to obejmować miliony działek w całej Polsce.
Źródło: Artykuł Business Insider z komentarzem Agnieszki Ryznar, Prezes Votum Odszkodowania SA: Przełomowy wyrok Trybunału Konstytucyjnego. Miliony Polaków mogą żądać odszkodowań
