Sprawy dotyczące urządzeń przesyłowych na działce – linii energetycznych, gazociągów, wodociągów czy światłowodów – coraz częściej trafiają do sądów. Właściciele chcą uporządkować stan prawny nieruchomości, uzyskać wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z nieruchomości, odszkodowanie lub doprowadzić do ustanowienia służebności przesyłu. Kluczową rolę odgrywa tu przedawnienie roszczeń przesyłowych oraz prawidłowe zgromadzenie dowodów.
Czy służebność przesyłu się przedawnia?
Wniosek o ustanowienie służebności przesyłu (art. 305² § 1 k.c.) nie podlega przedawnieniu. Można go złożyć w dowolnym momencie, jeśli na działce znajdują się lub mają zostać posadowione urządzenia przesyłowe. To podstawowe narzędzie pozwalające uregulować stan prawny nieruchomości i uzyskać wynagrodzenie.
Jeżeli obecność infrastruktury uniemożliwia prawidłowe korzystanie z nieruchomości, właściciel może żądać wykupu gruntu. To roszczenie – tak jak ustanowienie służebności – również nie ulega przedawnieniu.
Przedawnienie odszkodowania za bezumowne korzystanie z nieruchomości
Najczęściej dochodzone roszczenia to:
- wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z nieruchomości.
- odszkodowanie za szkody spowodowane urządzeniami przesyłowymi.
- zwrot pożytków.
Te roszczenia przedawniają się po 6 latach, licząc wstecz od dnia złożenia pozwu lub wniosku. Oznacza to, że każdy miesiąc zwłoki może zmniejszyć kwotę do odzyskania.
Jak liczy się ten okres?
Okres 6 lat liczy się wstecz od dnia złożenia pozwu lub wniosku o zawezwanie do próby ugodowej.
Oznacza to, że możesz domagać się zapłaty tylko za ostatnie 6 lat korzystania z Twojej nieruchomości przez przedsiębiorcę. Starsze roszczenia zostają „ucięte” przez prawo.
Dlaczego to jest ważne?
Każdy miesiąc zwłoki może oznaczać utratę części wynagrodzenia, które przysługuje właścicielowi. Im szybciej złożysz pozew lub wniosek, tym większą kwotę możesz odzyskać.
Rewolucyjna uchwała SN z 2024 r. (III CZP 103/22)
Sąd Najwyższy stwierdził, że zasiedzenie służebności przesyłu nie wyklucza dochodzenia wynagrodzenia za okres sprzed zasiedzenia. Dzięki temu właściciel może dochodzić pieniędzy nawet wtedy, gdy przedsiębiorca twierdzi, że nabył służebność przez zasiedzenie.
Zasiedzenie służebności przesyłu – kiedy przedsiębiorca może je skutecznie podnieść?
Aby mogło dojść do zasiedzenia, urządzenia muszą być: trwałe, widoczne, wykorzystywane do przesyłu mediów w sposób ciągły.
Terminy zasiedzenia:
- 20 lat – przy dobrej wierze.
- 30 lat – przy złej wierze.
Czas liczy się dopiero od 3 sierpnia 2008 r.
Najwcześniejsze możliwe zasiedzenia:
- w dobrej wierze – od 2028 r.,
- w złej wierze – od 2038 r..
W praktyce większość przedsiębiorców nie może dziś skutecznie powoływać się na zasiedzenie. W ustaleniu, czy zasiedzenie jest możliwe, kluczowe jest określenie daty budowy urządzeń – zwykle na podstawie map archiwalnych, dokumentacji geodezyjnej lub danych przedsiębiorcy.
Wyrok TK z 2 grudnia 2025 r. (P 10/16) – koniec zasiedzenia służebności sprzed 2008 r.
Trybunał Konstytucyjny uznał za niekonstytucyjne stosowanie art. 292 k.c. i 285 k.c. w taki sposób, aby pozwalały na zasiedzenie służebności przesyłu sprzed 2008 r., gdy ta instytucja jeszcze nie istniała.
Znaczenie dla właścicieli:
- Przedsiębiorca nie może powoływać się na zasiedzenie, jeśli urządzenia były na działce przed 3 sierpnia 2008 r.
- Łatwiej wykazać brak tytułu prawnego przedsiębiorcy.
- Właściciel może dochodzić wynagrodzenia, odszkodowania lub uregulowania służebności.
W wyjątkowych sytuacjach brak tytułu prawnego otwiera nawet drogę do żądania usunięcia urządzeń, choć praktyka sądowa stosuje to rozwiązanie ostrożnie.
Jak nie stracić roszczeń i wynagrodzenia?
- Reaguj szybko – roszczenia o wynagrodzenie przedawniają się po 6 latach.
- Zabezpieczaj dowody:
- zdjęcia urządzeń,
- mapy geodezyjne i operaty techniczne,
- korespondencję z przedsiębiorcą,
- dokumentację szkód i ograniczeń w korzystaniu z działki.
- Weryfikuj, czy przedsiębiorca naprawdę ma tytuł prawny.
- Rozważ ustanowienie służebności przesyłu – to nie przedawnia się i porządkuje sytuację raz na zawsze.
Masz na terenie swojej nieruchomości słup energetyczny, gazociąg lub ropociąg? Skontaktuj się z nami i sprawdź, czy możesz uzyskać odszkodowanie.
Nie. To roszczenie nie podlega przedawnieniu.
Tak, ale tylko w granicach 6 lat wstecz. Możesz też żądać wynagrodzenia sprzed zasiedzenia – zgodnie z uchwałą SN z 2024 r.
Nie – wyrok TK z 2025 r. zasadniczo wyklucza taką możliwość.
