Od 3 września 2026 roku każdy, kto po raz pierwszy uzyska prawo jazdy kategorii B, wchodzi w okres próbny. Dla młodych kierowców oznacza to bezwzględne zero alkoholu, dodatkowe konsekwencje za otrzymane punkty karne i realne ryzyko utraty uprawnień. Wyjaśniamy, kogo dokładnie obejmują nowe zasady, jak długo trwają, jakie ograniczenia dotyczą 17-latków i dlaczego wszystko to potrafi zaważyć na sprawie o odszkodowanie po wypadku.
Kogo obejmuje okres próbny dla młodych kierowców?
Okres próbny obejmuje osoby, które po raz pierwszy uzyskają prawo jazdy kategorii B od 3 września 2026 roku. Kto zdał egzamin wcześniej, nowym zasadom nie podlega. Zmiany wynikają z ustawy z 17 października 2025 roku o zmianie ustawy – Prawo o ruchu drogowym oraz niektórych innych ustaw, której część przepisów zaczęła obowiązywać już w marcu.
Uwaga! Liczy się data uzyskania uprawnienia, a nie dzień odebrania plastikowego dokumentu. Przy tymczasowym elektronicznym prawie jazdy będzie to co do zasady dzień pozytywnego wyniku egzaminu.
Ile trwa okres próbny?
Dwa lata dla osoby, która uzyskała uprawnienia po ukończeniu 18 lat, i trzy lata dla kierowcy, który zdobył kategorię B jako 17-latek. W drugim przypadku okres próbny nie może jednak trwać dłużej niż do ukończenia 20. roku życia. Ten czas nie jest przy tym sztywny. Jeżeli kierowca popełni w okresie próbnym dwa wykroczenia przeciwko bezpieczeństwu w komunikacji, a potwierdzą je prawomocne rozstrzygnięcia, starosta może przedłużyć okres próbny o kolejne dwa lata.
Nie chodzi o dowolne dwa mandaty, ale o naruszenia z ustawowego katalogu – między innymi spowodowanie zagrożenia w ruchu drogowym, nieustąpienie pierwszeństwa pieszemu czy rażące przekroczenie prędkości.
Dlaczego w okresie próbnym obowiązuje zero alkoholu?
Ponieważ przepisy nie zostawiają początkującemu kierowcy marginesu na samodzielną ocenę, czy „może już prowadzić”. W całym okresie próbnym obowiązuje zasada 0,0 promila alkoholu we krwi oraz 0,0 miligrama alkoholu w litrze wydychanego powietrza. Zakaz obejmuje również środki działające podobnie do alkoholu.
Wiele osób zakłada, że dopóki nie przekroczy się 0,2 promila, formalnie nic się nie dzieje. Dla kierowcy w okresie próbnym ta granica nie ma znaczenia, bo jego limit jest zerowy. W praktyce znika miejsce na tłumaczenie, że „to było jedno piwo do obiadu”.
Co grozi za punkty karne w okresie próbnym?
Przekroczenie 12 punktów nie oznacza automatycznej utraty prawa jazdy. Kierowca musi natomiast ukończyć godzinne szkolenie praktyczne w ośrodku doskonalenia techniki jazdy. Jest ono płatne, a jego cena nie może przekroczyć 500 złotych. Na ukończenie zajęć jest zasadniczo 12 miesięcy od naruszenia, które spowodowało przekroczenie limitu.
Znacznie poważniejsze skutki wiążą się z przekroczeniem 20 punktów w pierwszym roku od wydania pierwszego prawa jazdy – wtedy starosta cofa uprawnienia. Podobnie zadziała trzecie wykroczenie z ustawowego katalogu albo przestępstwo przeciwko bezpieczeństwu w komunikacji. Odzyskanie prawa jazdy wymaga wtedy przejścia całej ścieżki od początku.
Jakie dodatkowe zasady obowiązują 17-latków?
Kierowca, który uzyskał kategorię B przed ukończeniem 18 lat, podlega ograniczeniom niezależnym od samego okresu próbnego:
- Do 18. urodzin może kierować pojazdem wyłącznie na terytorium Polski.
- Przez pierwsze 6 miesięcy, ale nie dłużej niż do 18. urodzin, musi jeździć z osobą towarzyszącą – co najmniej 25-letnią, z kategorią B nieprzerwanie od 5 lat, trzeźwą, na przednim fotelu pasażera i bez zakazu prowadzenia pojazdów w ostatnich 5 latach.
- Po tych 6 miesiącach, ale przed 18. urodzinami, nie może przewozić pasażera, który nie ukończył 18 lat, jeżeli nie towarzyszy im osoba spełniająca powyższe warunki.
- Do 18. urodzin nie może wykonywać transportu rzeczy ani przewozu osób taksówką lub okazjonalnie.
Dla rodziców, którzy udostępniają samochód nastolatkowi, to lista warta zapamiętania. Naruszenie tych zasad nie jest formalnością i może rzutować na ocenę sytuacji, jeżeli dojdzie do wypadku.
Czy jazda po zatrzymaniu prawa jazdy może oznaczać 5 lat bez uprawnień?
Tak, i ta zmiana dotyczy wszystkich kierowców, nie tylko początkujących. Dotychczas jazda w czasie trzymiesięcznego zatrzymania prawa jazdy przedłużała ten okres o kolejne trzy miesiące. Od 3 września starosta cofnie w takiej sytuacji uprawnienia na pięć lat, a ich odzyskanie będzie wymagało przejścia całej procedury od nowa, razem z egzaminem.
Co nowe przepisy zmieniają w sprawach o odszkodowanie po wypadku?
Dla osoby poszkodowanej – niewiele, i to dobra wiadomość. Prawo do świadczeń z OC sprawcy nie zależy od tego, czy kierowca dopełnił obowiązków okresu próbnego. Poszkodowany pasażer, pieszy czy rowerzysta może domagać się zadośćuczynienia, zwrotu kosztów leczenia i dojazdów, utraconych dochodów, a przy najcięższych obrażeniach również renty.
Kiedy ubezpieczyciel może żądać pieniędzy od młodego kierowcy?
Wtedy, gdy sprawca wyrządził szkodę umyślnie, prowadził po alkoholu lub środkach odurzających, nie miał wymaganych uprawnień albo zbiegł z miejsca zdarzenia. Ubezpieczyciel wypłaca wówczas świadczenia poszkodowanym, ale ma prawo dochodzić ich zwrotu od kierowcy. Przy poważnych obrażeniach mówimy o kwotach sięgających kilkuset tysięcy złotych.
Tu pojawia się jednak niuans, który warto rozumieć. Zasada 0,0 promila to reguła prawa o ruchu drogowym. Granice odpowiedzialności wobec ubezpieczyciela wyznaczają odrębne przepisy ubezpieczeniowe, a wrześniowa nowelizacja ich nie zmieniła. Kierowca, u którego badanie wykaże na przykład 0,1 promila, narusza obowiązki okresu próbnego, ale samo to nie musi jeszcze przesądzać o roszczeniu zwrotnym.
Inaczej jest, gdy kierowca prowadził po cofnięciu uprawnień – wtedy do odpowiedzialności karnej dochodzi ryzyko żądania zwrotu całej wypłaconej kwoty.
Czy pasażer młodego kierowcy dostanie odszkodowanie?
Tak. Pasażer jest osobą poszkodowaną, a jego roszczenia kieruje się do ubezpieczyciela OC pojazdu, którym się przemieszczał. Nie musi czekać na zakończenie sprawy karnej ani samodzielnie wykazywać winy kierowcy.
Ubezpieczyciel może natomiast podnieść zarzut przyczynienia się, jeżeli pasażer wiedział, że kierowca pił alkohol, i mimo tego wsiadł do samochodu, albo jeśli nie zapiął pasów. Skutkiem jest obniżenie świadczeń, a nie ich odmowa.
Jak to wygląda w praktyce?
19-latek, który otrzyma prawo jazdy 15 września 2026 roku, ma dwuletni okres próbny. Pół roku później wraca wieczorem od znajomych po jednym piwie i traci kontrolę nad samochodem na mokrej jezdni. Jego kolega, który jechał jako pasażer, doznaje złamania kręgosłupa.
Pasażer zgłasza szkodę do ubezpieczyciela OC i może domagać się zadośćuczynienia, zwrotu kosztów leczenia i rehabilitacji oraz utraconego wynagrodzenia. Kierowca odpowiada za naruszenie zasad okresu próbnego, co przełoży się na jego uprawnienia. Gdyby badanie wykazało 0,6 promila, doszłoby do tego roszczenie zwrotne o całość wypłaconej kwoty – przy takich obrażeniach mogłoby to być kilkaset tysięcy złotych, spłacanych latami.
Miałeś wypadek albo dopiero zastanawiasz się, czy przysługują Ci jakieś świadczenia? Opisz nam swoją sytuację, a ocenimy możliwość działania.
Osoby, które od tego dnia po raz pierwszy uzyskają prawo jazdy kategorii B. Kierowcy, którzy uzyskali uprawnienia wcześniej, nowym zasadom nie podlegają.
Trzy lata, ale nie dłużej niż do ukończenia 20. roku życia. Dla osoby, która uzyskała prawo jazdy po 18. urodzinach, okres próbny trwa dwa lata.
Zero. Obowiązuje zasada 0,0 promila alkoholu we krwi oraz 0,0 mg alkoholu w 1 dm³ wydychanego powietrza. Dla pozostałych kierowców stan po użyciu alkoholu zaczyna się od 0,2 promila, zgodnie ustawą o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi.
Obowiązek ukończenia godzinnego szkolenia praktycznego w ośrodku doskonalenia techniki jazdy. Koszt szkolenia nie może przekroczyć 500 zł. Kierowca ma na to zasadniczo 12 miesięcy od naruszenia, które spowodowało przekroczenie limitu.
Tak. Stan kierowcy nie wyłącza odpowiedzialności ubezpieczyciela OC wobec poszkodowanego pasażera. Ubezpieczyciel może natomiast obniżyć świadczenia, jeżeli wykaże przyczynienie się poszkodowanego, na przykład świadome wsiadanie do samochodu z nietrzeźwym kierowcą.
Tak, w przypadkach wskazanych w art. 43 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych – między innymi gdy sprawca wyrządził szkodę umyślnie, prowadził pojazd po użyciu alkoholu lub środków odurzających, nie posiadał wymaganych uprawnień albo zbiegł z miejsca zdarzenia.
Od 3 września 2026 roku starosta cofa uprawnienia na pięć lat. Po upływie tego okresu konieczne jest ponowne spełnienie wszystkich wymagań stawianych osobie ubiegającej się o prawo jazdy po raz pierwszy, w tym zdanie egzaminu państwowego.
